SOKON ‚BUSHI’ MATSUMURA (ok.1809 – 1899)

„Miej spokojne serce, a zawojujesz wieś, kraj i świat.”

Poznajcie Sokon Matsumurę – ojca karate.

Poznajcie twórcę stylu Shuri-Te, którego współczesna nazwa to Okinawa Shorin-Ryu, styl karate od którego wywodzą się pozostałe style karate takie jak Shito-Ryu czy Shotokan.

Poznajcie jedynego karatekę, który nosił honorowy tytułu „Bushi” – nieustraszony wojownik , nadany mu przez króla królestwa Ryukyu.

BIOGRAFIA

Mimo, że Sokon Matsumura jest najsławniejszym wojownikiem karate, a jego postać znana jest szeroko poza kręgami nie związanymi ze sztukami walk, nie znamy dokładnie ani daty jego urodzin ani śmierci. Przypuszcza się, że urodził się ok. roku 1800 w zamożnej rodzinie Yamakawa w Shuri na Okinawie.

Rodzice nadali mu imię – Kayo (Kiyo) Sokon. Jednak po podjęciu służby na dworze królewskim zmienił je na Matsumura – co oznacza „sosnowa wioska”. Znany był również pod innymi imionami – m.in. jego pseudonimem literackim było Unyu ,w dokumentach chińskich podpisywał się Wu Chenga czy Bu Seitatsu (zależnie od źródeł).

Noszenie wielu imion nie było ówcześnie niczym niezwykłym. Praktyka ta należała wręcz do tradycji. Pierwsze imię było tym nadanym przez rodziców na czas wychowania. Podczas wejścia w życie dorosłe nadawano sobie samemu nowe już dorosłe imię na nową drogę życia. Typowe było również przyjmowanie pseudonimów artystycznych. Stąd wielość imion i problem na współczesnych czytelników.

Jeden z jego najwybitniejszych uczniów Anko Itosu opisywał Matsumurę jako wysokiego, o strzelistej sylwetce z bardzo długimi nogami. Ponoć gdy wykonywał przysiady, kolana miał powyżej swojej głowy. Jego oczy były ciągle baczne, a ruchy piekielnie szybkie.

Otrzymał wykształcenie z filologii chińskiej, kaligrafii, poezji i sztuki. Jednak nie wystarczyło ono, aby ujarzmić młodego awanturnika i z taką właśnie reputacją mistrz Sakugawa Kanga przyjął go na naukę sztuk walki. Najsławniejszy wtedy na wyspie mistrz Te (jednej ze sztuk z której wywodzi się karate, a on sam zaliczany jest do grona jego prekursorów) nosił przydomek „To-te” – „Chińskie dłonie” i uczył chińskich sztuk. Szkolił Matsumurę 5 lat formach ‚pustych rąk’ i kata z bo (długi kij). Niektóre źródła podają, że to właśnie Sakugawa będąc pod wrażeniem ducha i talentu młodego ucznia jako pierwszy nazywał go „Bushi”.

„Jeżeli chcesz poznać karate musisz być stanowczy. Stanowczość w studiowaniu sztuk walk jest najważniejsza.”

Zdj. Zamek Shuri XIX w. https://apjjf.org/2019/24/Benesch

Jeszcze przed 30 rokiem życia zyskał taką reputację zarówno w sztukach walki jak i w sztuce, która pozwoliła mu zająć pozycję na dworze królewskim. Obejmując to stanowisko w 1836 r. otrzymał arystokratyczny tytuł – Shikudon (Chikudun Pechin) i stał się odpowiedzialny za za sprawy cywilne i militarne. Tym samym rozpoczął swoją długoletnią służbę królom królestwa Okinawy – wpierw siedemnastemu królowi – Sho Ko z drugiej dynastii Sho, a następnie Sho Iku i Sho Tai. Przez lata służby stał się głównym nauczycielem sztuk walki na dworze i ochroniarzem królów. Na dworze pracował do 1879 r., do momentu zniesienia Królestwa Ryukyu przez władze japońskie i abdykacji króla. Skupił się wtedy na doskonaleniu swej sztuki i przekazywaniu jej dalej. Prowadził swe nauki w wiosce Sakiyama. Prawdopodobnie to właśnie w tym czasie przyjął nazwę „Shuri-te” na nazwę swej szkoły.

Podczas służby na dworze dwukrotnie podróżował do Chin jako poseł Królestwa Ryukyu. Tak jak wielu innych Okinawczyków, Matsumura kontynuował tam nauki sztuk walk pod okiem najwybitniejszych nauczycieli. Podróżował między innymi do Fuchou (Fuzhou), które cieszyło się wielką renomą nie tylko wśród adeptów sztuk walk, ale i wszystkich tych którzy chcieli zdobyć odpowiednie wykształcenie. W całej Azji bardzo dużą wagę przywiązywano do zachowania równowagi między praktyką fizyczną i umysłową w wykształceniu. Stąd wielu wybitnych wojowników było również wybitnymi kaligrafami, poetami czy muzykami. Zdolności Matsumury cieszyły się tam na tyle wysoką estymą, że drzwi wielu szkół stały dla niego otworem. Zgłębiał tajniki m.in. chińskiego boksu. Niektóre przekazy podają, że to właśnie chiński mistrz – Ason – przekazał Matsumurze kata Naihanchi Shodan. Hohan Soken i Chozo Nakama (jego uczniowie) twierdzili, że odwiedził on również klasztor Shaolin w Fukein. Źródła jednak nie są zgodne czy uczył się tam przez 10 czy 26 lat. Pewne jest jedno – powrócił stamtąd jako mistrz Shaolin.

Podczas wizyt w prefekturze Satsuma, w południowej Japonii, zgłębiał tajniki Jigen Ryu Bujutsu – systemu walki mieczem tamtejszych samurajów (również krótkim kijem – jo).

„Sztuki walki niczym się nie różnią od sztuki, są tym samym. Obie opierają się na: biegłości słowa – Shisho-no-Gaku, znajomości historii i etyki – Kunko-no-Gaku oraz moralności – Jussha-no-Gaku.”

Mimo, że studiowanie moralności jest nadrzędne nad pozostałymi elementami. Wszystkie są elementarne do doskonalenia sztuk.

Zdj. Zamek Shuri 1934 https://en.wikipedia.org/wiki/Shuri_Castle

O ile wiadomo nie pozostawił żadnych bezpośrednich spadkobierców swojej szkoły. Jednak w jego rodzinie było dwóch potomków, którzy zapisali się w historii karate. Pierwszy to Chitose Tsuyoshi urodzony w 1898 w Kumochi, w Naha City, twórca stylu Chito-tyu. Drugi to Matsumura Nabi (ok. 1860-1930), nauczyciel Soken Hohana, twórcę Matsumura Seito w stylu Shorin-ryu.

Mimo braku spadkobiercy do grona jego uczniów należy wielu wybitnych karateków – Ishimine Shinichi (1812-1892), Tawada Shimboku (1814-1884), Itosu Anko (1830-1915), Kuwae Ryosei (1858 – 1939), Yabu Kentsu (1866-1937), Funakoshi Gichin (1868-1957), Hanashiro Chomo (1869-1945), Kiyan Chotoku (1870-1945), Azato Yasutsune (1845-1915), Kiyuna Taro (1845-1920), Sakiyama Yoshinori (Kitoku) (1833-1918).

Jest twórca kata – Naihanchi Shodan i Nidan, Passai Dai (Matsumura Passai), Chinto, Kushanku Dai, Gojushisho. Hohan Soken twierdził, że Matsumura powrócił z klasztoru Shaolin z kata Pinan wywodzącym się od shaolińskiego stylu Tygrysa, Naichanchi od Lamparta, Pai Sai (Passai) od Węża, Gojushiho od Smoka, Hakutsuru od Żurawia i Kushanku od Smoka z elementami technik Żurawia.

Podstawową formą codziennego treningu Bushi były ćwiczenia na makiwarze. Wzmacniał na niej swoje dłonie. Wykorzystywał do tego również przedmioty codziennego użytku przykładowo wykonując serię uderzeń na podłodze. Kolejnym ulubionym ćwiczeniem były pompki na palcach wzmacniające chwyt palców. Jego siła była legendarna. Z łatwością chwytał miseczkę ryżu i miażdżył ją palcami jednej dłoni. Wiszącą tuszę wołowiny z sufitu rozrywał na pół siłą swoich ramion. Techniki z wyskoku były jego ulubionymi. Mieszkańcy Shuri mówili, że wbiega na drzewa. Były one dla niego ważnym narzędziem treningowym. Godzinami zwisał z gałęzi wzmacniając siłę ramion i nóg. Potrafił wyskoczyć w górę, chwycić belkę wystającą z sufitu i wisieć na niej niczym małpa.

Wszystkie jego techniki skierowane były na zwiększenie prędkości i równowagi. Uważał, że jedynie prędkość daje prawdziwą siłę i moc. Opierając się na technikach nauczonych w klasztorze Shaolin używał bioder, aby rozwinąć moment obrotowy. Podkreślał, że właśnie moment obrotowy i szybkość wyzwalają prawdziwą siłę. Jej zasadniczym źródłem, bez względu na sztukę walki, jest skręt bioder.

Matsumura był ekspertem w używaniu codzienny przedmiotów jako broni, a kunszt w posługiwaniu się Bo (długi kij) i Sai przyniósł mu wielką renomę. W celach treningowych zbudował z tymi dwoma broniami własne kata. Wpływ jego stylu walki z Bo, jest dziś nadal widoczny w regionie Nishihara, na Okinawie. Wielokrotnie pokonywał swoich przeciwników Tessenem – żelaznym wachlarzem, choć zdarzyło mu się to również z pomocą mniej wyrafinowanego sprzętu, a mianowicie swojej ulubionej fajki.

Wszystkie cytaty przy zdjęciach pochodzą z Makimono (zwoju) Matsumury, napisanego przez niego do ostatniego ucznia Kuwae Ryokei (Ryusei). Jest to najstarszy zachowany dokument w historii okinawskiego karate-do i jeden z naprawdę nielicznych pisemnych prac pozostałych sprzed zniszczenia Okinawy podczas II wojny światowej. Najprawdopodobniej zwój ten powstał gdy Matsumura miał już 70 lat. Jest on ponadto niezwykle ważnym elementem sztuki tego okresu ze względu na wybitne mistrzostwo pędzla Matsumury.

Sokon Matsumura zmarł śmiercią naturalną w między 1890 -1901 rokiem w rodzinnej wiosce Yamakawa, w Shuri.

Są trzy koncepty Budo (jap. droga walki, sztuka wojny)

1. Gukushi-no-Bugei – to czysta technika. Jest jak kobieta, sztuczna i powierzchowna.

2. Meimoko-no-Bugei – odnosi się do osoby, która fizycznie zrozumiała sztuki walki. Może to być osoba silna i agresywna, która z łatwością pokonuje innych. Nie ma jednak samokontroli i jest niebezpieczna, może nawet skrzywdzić swoją rodzinę.

3. Budo-no-Bugei – to jest to co ze wszechmiar podziwiam. Z tym możesz pozwolić wrogowi by sam się pokonał – czekaj tylko ze spokojnym sercem, a przeciwnik sam się pokona. Ludzie, którzy praktykują je są lojalni dla przyjaciół, rodziców i kraju. Nie zrobią nic co jest nie naturalne i przeciwne naturze.

Tak jak moralność jest nadrzędna w sztuce, tak Budo-ni-Bugei jest nadrzędna w sztukach walki.

Zdj. Odbudowany zamek Shuri po II wojnie światowej https://en.wikipedia.org/wiki/Shuri_Castle

LEGENDY

Nie tylko kata, które skonstruował i które dziś dzięki niemu ćwiczymy w dojo, zapewniły mu legendarną sławę. Zyskał ją nade wszystko dzięki swej niezwykłej sprawności i waleczności.

„Budo – to koncentracja i niezłomny umysł. To spokojne i zrównoważone działanie.”

Zdjęcie przedstawia polanę na którym Bushi zwykł trenować. Znajduje się w regionie Shuri, Znalezione przez Jessiego Enkampa https://www.karatebyjesse.com/following-the-footsteps-of-bushi-matsumura/

BUSHI I MARYNARZE

Pewnego razu idąc ze swoim nauczycielem uczniowie zauważyli grupkę pięciu pijanych żeglarzy. Poprosili mistrza o zmianę trasy w celu uniknięcia kłopotów. Matsumura rzekł ‚Nonsens’ i poszedł dalej. Marynarze rzucili się na niego. Ten padł na ziemię i toczył niczym kula, gdy ci wymierzali mu kolejne ciosy i kopnięcia. Po kilku minutach zmieszani napastnicy wycofali się z ataku. Matsumura wstał, otrzepał się jakby nic się nie stało. Szykował się już do odejścia, gdy spostrzegł, że w jego koku brakuje srebrnej szpilki. Jeden z żeglarzy zauważył ją na ziemi, podniósł i z przeprosinami w głębokich ukłonach zwrócił ją mistrzowi.

BUSHI I POJEDYNEK O WSCHODZIE SŁOŃCA

Pewnego razu, dobrze znany mistrz Uehara wyzwał Matsumurę na pojedynek. Miejsce i czas miał wybrać wyzwany i zrobił to wybierając cmentarz w porze brzasku. Przybywszy na miejsce pierwszy Matsumura zają pozycję ze wschodzącym słońcem za plecami. Kiedy przybył Uehara ten nagle zniknął, wykrzykując ” Uehara! Czy jesteś gotowy?”. Zdezorientowany przeciwnik odwrócił się tylko aby zostać sparaliżowanym widokiem sylwetki Matsumury na tle wschodzącego słońca. Oniemiały poprosił mistrza o przebaczenie proszą o przyjęcie na naukę.

BUSHI I POJEDYNEK Z BYKIEM

Pewnego razu, król Sho Tai nakazał Bushi walczyć z bykiem w ringu. Byk ten stanowił nie lada problemem dla lokalnej społeczności, wielokrotnie uciekając od swoich właścicieli i tratując sąsiedzkie pola. Nie mogąc stracić twarzy, Matsumura sekretnie przychodził do byka ubrany zawsze w to samo, szydząc i bijąc go po głowie krótką drewnianą pałką – konbo, aż do momentu, gdy ten zaczął okazywać przerażenie i strach na sam jego widok i zapach. Przyszedł dzień pojedynku. Matsumura wszedł na ring ubrany tak samo, jak przychodził do byka każdego wieczoru z pałką w ręku. Wypuszczony byk, początkowo rozjuszony i agresywny jak zawsze, gdy tylko zbliżył się do Matsumury, na odległość pozwalającą wyczuć jego zapach i dostrzec sylwetkę, uciekł przerażony. Król i dwór nie ukrywali zdumienia. Król krzyknął : „Dobra robota, Matsumura! Prawdziwie jesteś najświetniejszym bushi na całym świecie!” W ten oto sposób Sokon Matsumura zyskał swój przydomek – Bushi – nieustraszony wojownik.

Jednak „Bushi” to nie tylko przydomek czy kolejne imię, a wielki i rzadki zaszczyt. Tytuł ten nadawany był tylko okinawskiej klasie samurajów i miał niezwykłe znaczenie dla Okinawczyków. W Japonii, miano to nadawano jedynie mężczyznom urodzonym klasie samurajów. Na Okinawie trzeba było na niego zasłużyć, a ci którym nadano ten tytuł byli niedościgłymi mistrzami sztuk walk i gentelmanami.

„Karate ma siedem zalet: łagodzi gwałtowność, dyscyplinuje ćwiczącego, daje panowanie nad swoim ciałem, czyni dobro, daje spokój serca, czyni pokój wśród ludzi, daje pomyślność narodom. Tak jak moralność jest najważniejsza w sztuce tak pamiętaj, że w karate najistotniejszy jest spokój w sercu i honor”

Zdj. Bushi na dworze królewskim https://wikivisually.com/wiki/Matsumura_Sōkon

BUSHI I WALKA NA ŚMIERĆ I ŻYCIE

Ówcześni wojownicy byli ludźmi wielu talentów, a wykształcenie w sztuce i muzyce należało do standardu dobrego wykształcenia. Matsumura znany był z biegłości gry na instrumencie zwanym samisen – trzy strunowy instrumencie podobnym do banjo. Sława najlepszego należała jednak do samuraja o imieniu Nomura. Ten ćwiczył również karate i chociaż był samurajem i gentelmanem, uległ pokusie i wyzwał Bushiego na pojedynek zwany – shiai. W tamtych czasach termin ten oznaczał walkę na śmierć i życie między mistrzami karate, w przeciwieństwie do dzisiejszej przyjacielskiej jego formy. Wyzwanie zostało przyjęte. Nie ustalono jednak jego daty, a sam Namura miał nadzieję, że termin zostanie na tyle odwleczony w czasie, że aż zapomniany, co da mu przewagę zaskoczenia. Po pół roku później zaprosił Matsumurę do wspólnej gry na samisen. Niektórzy uważali, że miał być to pojedynek na najlepszego muzyka. Zaproszenie zostało przyjęte i tym razem ustalono również datę.

Podczas gry na samisen, muzycy zwykle również śpiewają w tym samym czasie. Okinawskie pieśni są długie i wykonywane w bardzo wysokich tonach. Nomura planował śpiew, zgodnie z tradycją, razem z Matsumurą i wykorzystać moment, gdy oboje będą już śpiewać na najwyższych swoich tonach do ataku na Matsumurę. Ten rodzaj śpiewu obciąża niezwykle płuca muzyka, wymagając od niego ich dużej wydolności. Uważając siebie za lepszego i bardziej wytrenowanego muzyka postanowił wykorzystać tą swoją przewagę i wygrać również karatecki pojedynek.


Zgodnie ze swoim planem, podczas koncertu Namura zasiadł po prawej stronie Matsumury. Cierpliwie wyczekiwał właściwego momentu i gdy on nadszedł uniósł się na swojej lewej nodze i pchnął swoim samisenen w stronę głowy Matsumury. Jednak ten zawsze czujny zareagował błyskawicznie. Cofnął głowę w tył i uderzył prawą ręką samisen zbijając atak wymierzony w jego głowę. Natychmiast również zaripostował drugą dłonią zatrzymując jednak pięść na odległość włosa od twarzy Namury. Namura zamarł, świadomy swojej przegranej. Powoli wycofał się w głębokim ukłonie mówiąc „Nie dorównuję ci. Wygrałeś”. Matsumura, jako gentleman i mistrz sztuk walki, świadomie zrezygnował z zasad pojedynku shiai, okazując łaskę i nie zabijając. Zgodnie z zasadami etycznymi i moralnymi uważał, że więcej nauki i pożytku wyniesie Namura z samego incydentu niż z utraty życia.

BUSHI I SAMURAI

Pewnego razu jeden z samurajów z Satsumy wyciągnął swój miecz terroryzując mieszkańców Tsuji. Bushi poczekał do wieczora, zgasił latarnie na ulicy i wykorzystując mrok zarzucił stertę ubrań na samuraja, wytrącając go z równowagi, orientacji i brawury. Moment zaskoczenia pozwolił Matsumurze obezwładnić przeciwnika, gdy tylko temu udało się wydostać z objęć niespodziewanego przeciwnika, przywracając spokój i bezpieczeństwo w Tsuji.

BUSHI I ROMANTYCZNY POJEDYNEK

Nie wszystkie potyczki Bushi kończyły się zwycięsko. Na jego drodze stanął jeden przeciwnik, którego owszem w końcu pokonał, ale zanim to się stało sławy doczekały się jego przegrane z nim. Tym jedynym niezwyciężonym przeciwnikiem była kobieta – Yonamine Chiru – biegła w sztukach walki, znana ze swej niezwykłej siły. W końcu podstępem udało mu się ją pokonać, kradnąc przy okazji jej serce. Ślub wzięli w 1818 roku.

BUSHI I FAJKA

Pewnego dnia siedząc w domu, Matsumura rzucił swoją fajkę do tytoniu żonie, aby mu ją zapaliła. Złapała ją, zapaliła i odrzuciła z powrotem z kuchni. Zaskoczyło ją jednak to, że złapał ją odwrócony w drugą stronę. Był to jeden z wielu dowodów na jego biegłość w dawnych (nawet na ówczesne czasy) chińskich technikach, które nawet jego żonę wprawiały w zdumienie. Ta nosiła nazwę – „Iron Pearl Bag”.

Nagrobek Sokon „Bushi” Matsumury
Zdj. https://www.itosu-ryu.net/post/2018/10/02/2

Bibliografia

Lekcja karate czyli historia 20-lecia Shorin-Ryu w Polsce‚ Aleksander Staniszew 2001, wyd.1., str. 24,30

Okinawa Karate: A History of Styles and Masters, vol 1: Shuri-te and Shorin-ryu” Christopher M. Clarke 2012, USA, str.36-48

„Okinawa Karate, Teachers, styles and secret techniques” Mark Bishop, A&C Black Ltd London, 1989, str.61-65

„Okinawa Karate, Timeline & 100 Masters” Hokama Tetsuhiro, Ozato Print Co. , 2007, str. 187- 189

„Okinawa No Bushi No Te, The Hands of the Okinawan Bushi” Ronald L.Lindsey, 2011, USA, str.87-127

„Tales of Okinawa’s Great Masters” Shoshin Nagamine, 2001, str. 37-48

http://www.mashpedia.net/Matsumura_Sōkon

Cytaty przy zdjęciach pochodzą z „Lekcja karate czyli historia 20-lecia Shorin-Ryu w Polsce‚ Aleksander Staniszew 2001, wyd.1., str. 30 oraz „Okinawa Karate: A History of Styles and Masters, vol 1: Shuri-te and Shorin-ryu” Christopher M. Clarke 2012, USA, str.43-44

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *